Logo Gmina Parysów

zabytki

Na terenie gminy Parysów znajdują się różne zabytki i atrakcje dla turystów. Wśród nich możemy wymienić:

  • wiatrak kozłowy w Parysowie z końca XIX wieku; 
  • młyny przy ul.Franciszkańskiej i ul.Książęcej w Parysowie; 
  • kuźnia w Choinach;
  • cmentarz parafialny w Parysowie z przełomu XVIII i XIX wieku; 
  • tablica pamiątkowa ku czci poległych 11 listopada 1918 zawieszona na ścianie frontowej Urzędu Gminy w Parysowie; 
  • pomnik poświęcony żołnierzom Armii Krajowej Placówki Parysów Obwodu Gołąb na placu rynkowym; 
  • pomnik poświęcony żołnierzom AK zgrupowanym do akcji Burza, przy drodze pomiędzy Łukówcem a Poschłą; 
  • mogiła powstańca 1863 roku w parku dworskim we wsi Poschła; 
  • pomnik upamiętniający bitwę z czasu powstania styczniowego, rozegraną pomiędzy Wolą Starogrodzką a Żelazną, w Woli Starogrodzkiej; 
  • mogiła żołnierza radzieckiego z 1944 roku na skraju lasu w Woli Starogrodzkiej; 
  • kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Parysowie, wybudowany w latach 1914-1925. 

Z licznych niegdyś na tym terenie zabytków techniki, jak: młyny, wiatraki, gorzelnie, kuźnie, do dnia dzisiejszego zachowało się niewiele. Zalicza się do nich wiatrak w Parysowie, młyny przy ul.Franciszkańskiej i ul.Książęcej w Parysowie, kuźnia w Choinach. Jednakże ze względu na zachowanie urządzenia i maszyny, do zabytków techniki, w pełnym słowa znaczeniu, możemy zaliczyć: wiatrak w Parysowie i młyn przy ul.Książęcej 3 w Parysowie.
Unikatowym obiektem w tej grupie zabytków, jest wiatrak koźlak w Parysowie. Został wybudowany pod koniec XIX w. w miejscowości Regut k/Celestynowa. W 1945 r. przeniesiono go na obecne miejsce. Przed nim istniał także wiatrak koźlak. Właścicielem i młynarzem obsługującym wiatrak był Kazimierz Goć, który uczył się młynarstwa u swojego dziadka. Wiatrak pracował do pocz. lat 60- tych, praktycznie do śmierci Kazimierza, spadkobiercy nie są zainteresowani jego gospodarczym wykorzystaniem. Wiatrak obsługiwał Parysów i okoliczne (najbliższe) wioski. Prowadzono w nim przemiał ziarna na razówkę i ospę, pobierając wynagrodzenie najczęściej w formie 10% odsypu ? 10 kg. ziarna od 100 kg oddanego do przemiału zboża, rzadziej w formie pieniężnej wg cen umownych. Każdy z klientów otrzymywał mąkę pochodzącą z przemiału oddanego przez niego zboża. Młynarz zamieszkiwał w czworobocznej zagrodzie tuż obok wiatraka, w skład której wchodził dom, obórka i stodoła.  

Cmentarze

Cmentarz parafialny w Parysowie został założony na przełomie XVIII/XIX wieku. Położony na zachodnim skraju miejscowości  przy drodze do Puznówki, przy jej południowej stronie. W otoczeniu cmentarza łąki i pola uprawne. Wytyczony na planie prostokąta i wielokrotnie powiększany w kierunku zachodnim. Ogrodzony murem pełnym z dużych kamieni polnych. Brama umieszczona w ogrodzeniu od strony północnej. Skrzydła bramne metalowe osadzone na filarach wymurowanych z cegły. Na całym terenie najstarszej części cmentarza brak jest jakichkolwiek elementów regularnego rozplanowania. Kwatery nie są wydzielone, nagrobki sytuowane chaotycznie a dostęp do nich jest możliwy wąskimi nieregularnymi ścieżkami. Na nowszej części cmentarza, gdzie dokonywano pochówków w okresie międzywojennym, teren podzielony jest na kwartały i występują alejki przecinające się pod kątem prostym. Na cmentarzu znajduje się wiele interesujących nagrobków, z których można wymienić: gen. Michała Pełczyńskiego zm.1833 r., Leopolda Eysymontta zm.1852 r., rodziny Frelków zm.k.XIX w., Józefa Gawrysia zm.1908 r., ks. Władysława Wachowicza zm.1915 r., rodziny Jarzębskich zm.1918 r., Zofii Sztompki z Guziewiczów  zm.1922 r.

Miejsca pamięci

Tablica pamiątkowa ku czci poległych 11.XI.1918 r., którą zawieszono na ścianie frontowej Urzędu Gminy w Parysowie; pomnik poświęcony żołnierzom Armii Krajowej Placówki Parysów Obwodu Gołąb  na placu rynkowym, przy kościele od strony wschodniej.

Pomnik poświęcony żołnierzom AK zgrupowanym w tej okolicy do akcji Burza, przy drodze pomiędzy miejscowościami Łukówcem a Poschłą. Poschła mogiła powstańca 1863 r. w parku dworskim, przy olbrzymim dębie.

Wola Starogrodzka pomnik upamiętniający bitwę z czasu powstania styczniowego rozegraną pomiędzy Wolą Starogrodzką a Żelazną (przy drodze); mogiła żołnierza radzieckiego z 1944 r. na skraju lasu przy granicy z gminą Siennica.

 

Kapliczki, figury i krzyże przydrożne

Wznoszenie kapliczek, figur i krzyży przy drogach lub w przydomowych ogródkach jest zwyczajem bardzo starym i szeroko praktykowanym. Na terenie gminy Parysów spotykamy różnorodne obiekty w tej 

grupie zabytków. Do okazalszych obiektów małej architektury sakralnej, należą kapliczki domkowe, tj. posiadające małe wnętrza, w których może zmieścić się kilka osób. Tego typu kapliczki znajdują się w Kozłowie, Starowoli, Stodzewie, datowane na wiek XIX, pocz. XX i lata 30-te naszego stulecia. Wśród nich wyróżnia się bogatym programem architektonicznym kapliczka z Kozłowa, z charakterystycznymi 

ceglanymi narożami i częściowo tynkowanymi partiami ścian oraz dekoracyjnym, podokapowym gzymsem kostkowym.

Powszechnie na terenie gminy występują skromniejsze kapliczki w postaci słupów bądź filarów na rzucie kwadratu lub prostokąta, z małą wnęką w której umieszcz

a się rzeźbę lub obraz z przedstawieniem postaci boskiej lub świętego. Kapliczki

 te często zdobione są szczycikami, gzymsami, płycinami o różnych formach i nakrywane daszkami lub tylko wieńczone wykutymi z metalu krzyżami. Kapliczki takie spotykamy m.in. w Parysowie, oraz Woli Starogrodzkiej. Zdecydowanie najczęściej spotyka się krzyże przydrożne wykonywane z różnych materiałów. Wśród nich wyróżnia się monumentalny, granitowy krzyż ustawiony w Choinach w latach 20-tych naszego stulecia. Kapliczki, figury i krzyże przydrożne z reguły ogradzane dekoracyjnymi płotkami oraz obsadzane roślinnością średnią i wysoką, nie tylko identyfikują mieszkańców pod względem wyznaniowym ale stanowią też malowniczy akcent w miejscowym krajobrazie.

 

Kościół parafialny

Kościół parafialny to najokazalszy budynek w niewielkim miasteczku jakim był Parysów. Zbudowany z drewna ulegał zniszczeniom lub pożarom. Do końca XVIII w. powstały, po kolejnych pożarach lub zniszczeniach, cztery świątynie. Pierwsza została zbudowana w latach czterdziestych XV w.

W latach trzydziestych XVI w. został wzniesiony kolejny drewniany kościół, stanął na środku rynku służącego do celów handlowych. Posiadał on dwie kaplice z obu stron. Kościół spłonął na początku drugiej dekady XVII w. Budowa nowego została ukończona w 1619 r. Posiadał on, podobnie jak poprzedni, symetryczne kaplice po obu stronach. Budynek został określony jako „wspaniałej budowy”.

W 1628 r. do kościoła została dobudowana kaplica z cegły pod wezwaniem św. Mikołaja, fundacji Adama i Zygmunta Parysów. Miała ona służyć jako miejsce pochówku dla Parysów. Znajdował się tam ołtarz ufundowany również przez patronów kościoła. Kaplica ta była najtrwalszą częścią kościoła. Nie została zburzona podczas budowy nowego w 1750 r., lecz dotrwała do początku XX w. 
Kościół został poważnie uszkodzony podczas najazdu szwedzkiego w połowie XVII w. Zniszczeniu uległy wówczas ołtarze a część cennego wyposażenia kościoła skradziono, między innymi srebrną sukienkę ozdabiającą obraz w ołtarzu głównym, monstrancję i inne kosztowności.

W 1750 r. patron i właściciel Parysowa Franciszek Bieliński ufundował nowy kościół, konsekrowany przez biskupa Marcina Załuskiego. Został on rozebrany w wraz z murowaną kaplicą w 1914 r. Na jego miejscu została wzniesiona neobarokowa świątynia istniejąca do dnia dzisiejszego. Projektowali ją Zygmunt Zdański i Stefan Szyller. 
Najcenniejszym zabytkiem w kościele parysowskim, jest późnorenesansowa nastawa ołtarza głównego z pierwszej połowy XVII w. Została ona gruntownie odrestaurowana w 1947 r. po zniszczeniach wojennych. Podwyższono wówczas ołtarz dodając cokół. Pozłacany ołtarz ma charakter architektoniczny. Ozdabiają go ornamenty kaboszonowe, okuciowe oraz rewolwerkowe. Posiada rzeźby świętych biskupów Stanisława i Wojciecha oraz św. Jana Ewangelisty i św. Józefa z Dzieciątkiem, które umieszczone są w konchowo zwieńczonych wnękach. Po bokach zwieńczenia ołtarza, w owalnych polach umieszczone są obrazy św. Franciszka i św. Teresy Wielkiej. 
W ołtarzu umieszczony jest obraz Matki Bożej Parysowskiej Obraz malowany na desce w XVII w. z osiemnastowiecznymi przemalowaniami, przedstawia Najświętszą Maryję Pannę z Dzieciątkiem w typie obrazu jasnogórskiego – z głową Najświętszej Maryi Panny lekko zwróconą w stronę Dzieciątka. Pojawił on się w kościele między 1629 r. a 1655 r.

Obraz otaczany był powszechną czcią, co potwierdzają pisemne świadectwa otrzymanych przez wiernych cudów. O żywym kulcie świadczą umieszczane w ołtarzu dziękczynne wota i sukienki ozdabiające obraz. Wykonane ze srebra były częstym obiektem kradzieży. Część z nich przekazano na potrzeby państwowe podczas powstań narodowych.

Wójt gminy zaprasza

Bożena Kwiatkowska

Przyjęcia interesantów:

wtorek 15.00 - 16.00

Urząd Gminy w Parysowie

ul. Kościuszki 28
08-441 Parysów
tel.: 25 685-53-19
fax: 25 685-53-70
e-mail: ug@parysow.pl

Zobacz również

wersja językowa

Kalendarz

lipiec 2017
Pn
Wt
Śr
Cz
Pt
So
Ni
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31

Zegar

  • :
  • :
Akceptuję

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.